`မာရ္´ ဟူေသာ ပါဠိစကား၏ အနက္မွာ ေသျခင္းဟူ၍ ျဖစ္သည္။ ပါဠိဓာတ္က်မ္းမ်ားက `မရ ၊ ပါဏစာေဂ ၊ မရဓာတ္သည္ အသက္ကို စြန္႔ေစျခင္း အနက္၌ ျဖစ္၏။´ဟု ဆိုသည္။ ပါဠိအဂၤလိပ္ အဘိဓာန္မ်ားက `မာရ´ကို Death ေသျခင္း ဟု ဖြင့္ဆိုၾကသည္။
`မာရ၊ မာရ´ဟူသည္ ေသျခင္းကို ဆိုလိုေပသည္။
`မာရဓမၼ´ဟူသည္ ေသျခင္းတရား ပင္ျဖစ္သည္။ ဟူ၍ ဖြင့္ျပေတာ္မူထားသည္။
သို႔ျဖစ္၍ သက္ရွိသတၱ၀ါမ်ား ေသျခင္း၊ ေသေစျခင္းကို `မာရ...မာရ္´ဟုေခၚေၾကာင္း လက္ရင္းက်က် မွတ္သားရပါသည္။ သတၱ၀ါမ်ား ေသရျခင္း၏ အေၾကာင္း၊ ေသျခင္းမကင္းရသည့္ အေၾကာင္းမ်ားကို ရွာၾကည့္ေသာ္ ငါးမ်ဳိး ေတြ႕ရသည္။
ေဒ၀ပုတၱ မာရ္ = မာရ္နတ္
ကိေလသ မာရ္ = ကိေလသာဆယ္ပါး
အဘိသခၤါရ မာရ္ = ျပဳျပင္စီရင္မႈ
ခႏၶ မာရ္ = ခႏၶငါးပါး
မစၥဳ မာရ္ = ေသျခင္းတရား တို႔ျဖစ္သည္။
(၁) ေဒ၀ပုတၱ မာရ္ = မာရ္နတ္
မာရ္ (၅)ပါးမွာ တစ္ခုတည္းေသာ သက္ရွိ မာရ္ျဖစ္ပါသည္ ။ က်န္ေသာ မာရ္တို႔မွာ သက္မဲ႔ မာရ္မ်ားသာျဖစ္သည္ ။ ေဒ၀ပုတၱ မာရ္ = ေဒ၀ပုတၱ ( နတ္သား ) + မာရ္ (ေသေအာင္ သတ္တတ္တဲ႔ ) = "ေသေအာင္ သတ္တတ္သည့္ နတ္သား" ဟု အဓိပၸါယ္ရသည္ ။ နတ္ျပည္ ၆-ထပ္၏ အေပၚဆံုးထပ္ (ပရနိမၼိတ ၀သ၀တၱီ နတ္ျပည္ - ကာမဂုဏ္ကို အလိုရွိတိုင္း ျပီးေစေသာ ဘံု) မွ နတ္ဆိုးတစ္ဦၤး ျဖစ္သည္ ။ ပရနိမၼိတ ၀သ၀တၱီ နတ္ျပည္၏ နတ္မင္းႀကီးက ၀သ၀တၱီ နတ္မင္းႀကီး ျဖစ္သည္။ ၃၁-ဘံုလံုးတြင္ သူတန္ခိုးႀကီးသည္။ ကာမဂုဏ္ဆိုသည္ သတၱ၀ါေတြ အတြက္ မိမိကပဲ ဖန္ဆင္းေပးထားတာမ်ိဳး အထင္ ေရာက္ေနသူမ်ား လည္းျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ သတၱ၀ါေတြ သံသရာမွာ ဘ၀မ်ိဳးစံု က်င္လည္ရင္း မိမိဖန္တီးေပးထားသည့္ ေလာကီအာရံု ကာမဂုဏ္ေတြကို ခံစားေနၾကျခင္းကို ၾကဳိက္္ႏွစ္သက္သည္ ။ ထို႔ေၾကာင္႔ ကာမဂုဏ္ကို စြန္႕ပယ္ရန္ ရည္ရြယ္ကာ နည္းလမ္းမွန္မွန္ျဖင့္ တရားေဟာမည့္ ဘုရားေလာင္းမ်ားကို အေႏွာက္အယွက္ ေပးေလ့ရွိသည္ ။
ထို႔အျပင္ ရဟန္းျဖစ္ျဖစ္၊ လူျဖစ္ျဖစ္ တစ္စံုတစ္ေယာက္ သံသရာ ျပတ္ေၾကာင္း က်င္႔ၾကံေနၿပီဆိုလွ်င္ ကာမဂုဏ္မ်ိဳးစံုႏွင့္ ေႏွာက္ယွက္ တတ္သည္။
မာရ္နတ္ = "သတ္ျဖတ္သူ ၊ ညႇဥ္းပန္းႏွိပ္စက္သူ" ဟုလည္း ေခၚႏိုင္ပါသည္။
(၂) ကိေလသမာရ္ = ကိေလသာဆယ္ပါး
ကိေလသာ ဟူသည္ ရယူလက္ခံထားသူရဲ႕ စိတ္ႏွလံုးကို ပူေလာင္ဆင္းရဲေအာင္ ႏွိပ္စက္တတ္သည့္ တရားမ်ားပင္ ျဖစ္သည္။ ထိုကိေလသာရွိေနသမွ် သံသရာတြင္းမွ မလြတ္ဘဲ တ၀ဲလည္လည္ က်င္လည္ၿပီး ေသျပီးရင္းေသ ေနရဦးမည္ျဖစ္သျဖင့္ ကိေလသာ ကိုလည္း သတ္တတ္သည့္ မာရ္ ဟုပင္ေခၚသည္။ ကိေလသာ အက်ဥ္း(၁၀)ပါး ရွိပါသည္။
ေလာဘ = လိုခ်င္တပ္မက္ျခင္း
ေဒါသ = အမ်က္ထြက္ျခင္း( စိတ္ထဲမွာ တႏွံ႕ႏွံ႕ျဖင့္ အသားထဲဆူး၀င္သလုိ မ်က္ ေနျခင္း၊ စိတ္ထဲမွာပဲ တင္းျပီး မေပါက္ကြဲေသးတဲ႔ အဆင္႔ ၊ physically(အျပင္ပန္းအားျဖင့္) ဘာမွ မလုပ္ေသးသည္ကို "ေကာဓ (အမ်က္)" [lac:NyD; ေကာဓ အျပင္ထြက္ေပါက္ကြဲခဲ့လွ်င္ "ေဒါသ" ျဖစ္သည္။ (ထို႔ေၾကာင့္ က႑ဇာတ္ေတာ္တြင္ က႑ရေသ႔ၾကီးက ေကာဓမျဖစ္ရပါလို၏။ ေဒါသမျဖစ္ရပါလို၏ ဟုခြဲျပီး ဆုေတာင္းအဓိဌာန္ျပဳခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။)
ေမာဟ = ေတြေ၀မိုက္မဲျခင္း( ေမာဟ ရဲ. သေဘာကို ဗုဒၶဘာသာလူငယ္ေတြ ေရာေထြးေနတတ္ပါတယ္။ အ၀ိဇၨာ နဲ႔ ေမာဟ ဘာကြာလဲ ဆိုတာမ်ိဳး ေမးရင္ မသိတာ ဆိုတာ ပဲ ေျပာႏိုင္ၾကတယ္။ ဆရာေတာ္ဘုရားမ်ား ေဟာတဲ႔ အရွင္းဆံုးကေတာ႔ သစၥာ(၄)ပါး ကို မသိျခင္းဟူသည္ "အ၀ိဇၨာ"ျဖစ္သည္။ ဒိဌိႏွင့္ ႏြယ္ပါသည္ ။ ကိုယ္လုပ္ေနတာကို သတိမကပ္ဘဲ ေတြေတြေ၀ေ၀ ေငးေငးငိုင္ငိုင္ျဖင့္ လုပ္ေနျခင္း ၊ ကိုယ္လုပ္ေနသည့္ လုပ္ရပ္ကို ကုသိုလ္ ၊ အကုသိုလ္ဟုခြဲျခား မသိျခင္းမွာ…"ေမာဟ"ျဖစ္သည္။ သစၥာမသိျခင္းေလာက္လည္း အဆင္႔မျမင့္ပါ ။သစၥာမသိလွ်င္သံသရာလည္မည္၊ ေမာဟမ်ားလွ်င္ အပယ္လားမည္။
အလွဴ လွဴေသာ္လည္း မည္ကဲ့သို႔ လွဴသင္႔သည္ကို မသိ ၊ ဒီအလွဴကဘာကုသို္လ္ရမည္ကိုလည္း မသိ ၊လွဴေတာ႔လွဴေနျခင္းကို ေမာဟဖံုးလႊမ္းျခင္းဟု ဆိုပါသည္။ ေမာဟ၏ ေတြေ၀မႈမွာ Action ကရွိေနသည္။ မည္သို႔ လွဴပါက ကုသို္လ္ရမွန္းကိုလည္း သိသည္္။ ကုသိုလ္ရေအာင္လွဴၿပီးေသာအခါမွ ဒီေကာင္းမႈေၾကာင္႔ နတ္ျဖစ္ရပါလို၏ ဟုဆုေတာင္းလိုက္ေသာအခါ အ၀ိဇၨာပါ သြားပါၿပီျဖစ္သည္။ ဒုကၡသစၥာကို မသိေသာေၾကာင့္ ေနာက္သမုဒယသစၥာကို လိုခ်င္တာမ်ိဳးဟု ဆိုရမည္ျဖစ္သည္။
ေနာက္ဥပမာ- လူတစ္ေယာက္ အတိတ္ကိုေတြးမိလွ်င္ ေဒါသျဖစ္မည္။ ထိုေၾကာင့္ ဘာမွ ျပန္မရေတာသည့္ အတိတ္ကို မေတြးပါႏွင့္။ အနာဂတ္ကိုေတြးရင္ ေလာဘ ျဖစ္မည္။ အနာဂတ္ကမေရာက္ေသးေသာေၾကာင့္ ျဖစ္၊ပ်က္သံသရာမွာ ၾကိဳတင္ျပီး ေလာဘစိတ္မထားပါႏွင့္။ ပစၥဳပၸန္တြင္ ေမာဟျဖင့္ မေနႏွင့္ဟု ဆရာေတာ္မ်ားဆံုးမေလ႔ရွိပါတယ္။ သတိနဲ႔ ကုသို္လ္၊အကုသို္လ္ခြဲျခားႏိုင္ေသာ ပညာရွိေနျခင္းသည္ ေမာဟကင္းျခင္းပင္ျဖစ္သည္။ ပညာျမင္႔လာျခင္းျဖင့္ သစၥာတရားမ်ားကို သိျမင္လာလွ်င္ အ၀ိဇၨာပါ ကင္းလာပါမည္။ ေမာဟ၏ ေတြေ၀မႈမွာ Action ကရွိေနပါဦးမည္္။ ထိနမိဒၶ ကဲ့သို႕႔ ငိုက္ေနျခင္းမ်ိဳး ေတာ့မဟုတ္ေသးပါ။
မာန = ေထာင္လႊားျခင္း(မာန ဆိုသည္မွာ မာန္ ပင္ျဖစ္သည္ ။ မာန္တက္ေနသည္ ။ မာနႀကီးေနသည္)
မာန္(မာန) (၃) မ်ိဳး ရွိသည္ ။
(၁)ေသဌမာန္ = "ငါသာျမတ္သည္" ဟု မာန္တက္ျခင္း
(၂)သဒိသမာန္ = "ငါႏွင္႔ တန္းတူသည္"ဟု မာန္တက္ျခင္း
(၃)ဟိနမာန္ = "ငါကား နိမ့္၏ ၊ သို႔ေသာ္ မည္သူ႔ကိုမွ် ဂရုစိုက္ရန္ မလို"ဟု မာန္တက္ျခင္း တုို႔ျဖစ္ပါသည္။
မာန္တက္ရန္ (၃) ခ်က္ ။
(၁)ဇာတိမာန္ = ဇာတ္ကို စြဲ၍ မာန္တက္ျခင္း
(၂)ဣႆရိယ မာန္ = အစိုးရျခင္း ကို စြဲ၍ မာန္တက္ျခင္း
(၃)ေဂါတၱမာန္ = အမ်ိဳးအႏြယ္ကို စြဲ၍ မာန္တက္ျခင္း တုို႔ျဖစ္ပါသည္။
ဒိဌိ ( မိစၧာ ဒိဌိ ) = အယူမွားျခင္း(အားလံုး ၆၂-ပါး ။ ဒါေပမယ္႔ ၃ ပါး ၊ နိယတ (၄) ပါး။ (၁၀)ပါး ၊ (၁၁)ပါး စသျဖင္႔ ဆရာေတာ္မ်ားက အလ်ဥ္းသင့္သလို ေဟာေျပာၾကသည္။ မိစၧာဒိဌိ ကိုအလံုးစံုမရွင္းေတာ႔ဘဲ သမၼာဒိဌိ (၅) ပါးကို ေဟာေျပာသည္လည္းရွိပါသည္ ။)
ဒိဌိ သည္ ရွစ္ပါးေသာ တရားတို႔ကို အမွီျပဳျပီး ျဖစ္တတ္သည္။ ခႏၶာ အ၀ိဇၨာ ဖေႆာစ ၊ သညာတေကၠာ အေယာနိေသာ ဒုမၸိေတၱာ၊ ပရေသာ ေဃာေသာ ဒိဌိဌာနာနိ အဌဓာ …ဟူ၍
(က) ခႏၶာ ကိုယ္နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(ခ) သစၥာ (၄) ပါး နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(ဂ) အေတြ႕အထိနဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(ဃ) မွတ္သားမႈ နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(င) အၾကံအစည္ နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(စ) ႏွလံုးသြင္းမႈ နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(ဆ) မိုက္မဲသူမ်ားႏွင္႔ ေပါင္းသင္းမိ၍၄င္း ၊
(ဇ) သူတပါး၏တရားစကား နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ဒိဌိ ျဖစ္လာပါတယ္။
၀ိစိကိစၧာ ေတြးေတာ ယံုမွားျခင္းသေဘာ ( သို႔ေလာ သို႔ေလာ စိတ္ႏွခြျဖစ္ျခင္းသေဘာ )
( ၀ိစိကိစၧာ သည္လည္း ရွစ္ပါးေသာ တရားတို႔အပၚတြင္ အမွီျပဳၿပီး ျဖစ္တတ္သည္။
(က) ဘုရားရွင္၏ ၃၂-ပါးေသာ လကၡဏာေတာ္မ်ား ၊ ဥာဏ္ေတာ္မ်ား နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(ခ) သစၥာ (၄) ပါး ၊ မဂ္ ၊ဖိုလ္ ၊နိဗၺာန္ သည္ သံသရာမွ တကယ္ လြတ္/မလြတ္ နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(ဂ) အရိယာပုဂၢိလ္ နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(ဃ) သီလ ၊ သမာဓိ ၊ပညာ ဟူေသာ သိကၡာ (၃) ပါးနဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(င) အတိတ္၌ ခႏၶာ ၊အာယတန ျဖစ္/မျဖစ္ နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(စ) အနာဂတ္၌ ခႏၶာ ၊အာယတန ျဖစ္/မျဖစ္ နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၊
(ဆ) သံသရာ တေလွ်ာက္လံုး ခႏၶာ ၊အာယတန ျဖစ္/မျဖစ္ ႏွင္႔ ေပါင္းသင္းမိ၍၄င္း ၊
(ဇ) ပဋိစၥသမုပၸါဒ္ တရားေတာ္ နဲ႔ ပတ္သက္၍ ၄င္း ၀ိစိကိစၧာ ျဖစ္လာပါသည္။
ဒိဌိ နဲ႔ ၀ိစိကိစၧာ ကို ပယ္သတ္ႏိုင္သူဟာ ေသာတာပန္ ပုဂၢိလ္ျဖစ္ၿပီျဖစ္သည္။
ထိနမိဒၶ = ထိုင္းမွုိုင္းျခင္း ၊ ငိုက္မ်ဥ္းျခင္း (ေျမြ ဘ၀မွ ျဖစ္လာေသာသူမ်ားတြင္ ထိနမိဒၶ မ်ားသည္ဟု ဘုရားရွင္က ပုဏၰား(၄)ေယာက္ကို ဥပမာျပျပီးေဟာခဲ့ဖူးသည္။)
ဥဒၶစၥ = စိတ္ပ်ံ႕လြင္႔ျခင္း ။
အဟိရိက = မေကာင္းမႈလုပ္ရျခင္းကို မရွက္ျခင္း ။
အေနာတၱပၸ = မေကာင္းမႈလုပ္ျခင္းကို မေၾကာက္ျခင္း ။
၄င္းတို႔မွာ ကိေလသာ ( ၁၀ ) ပါး (အျပား ၁၅၀၀ )ျဖစ္ပါသည္။ ကိေလသာကို အမ်ိဳးအစားအားျဖင္.လည္း ခြဲလို႔ရပါေသးသည္။
ကိေလသာ (၃)မ်ိုဳး(၁) ၀ိတိကၠမ ကိေလသာ - အာရံု (၅)ပါး ကို ႏွစ္သက္တြယ္တာ ၍ ကာယကံ ၊ ၀စီကံ ၊ မေနာကံ တို႔ျဖင္႔ ေလာဘ ၊ ေဒါသ အေလ်ာက္ ေဖာက္ျပန္က်ဴးလြန္ေစတတ္မႈ ။ ( သီလ ေစာင္႔ထိန္းျခင္းျဖင္႔ တားဆီရန္ )
(၂) ပရိယုဌာန ကိေလသာ - မေနာ ဒြာရ၌ ထၾကြေသာင္းက်န္းတတ္သည္႔ ကိေလသာ ။ ( သမထ ဘာ၀နာက်င္႔ၾကံ ျခင္းျဖင္႔ တားဆီးရန္ )
(၃) အႏုသယ ကိေလသာ - သံသရာတေလွ်ာက္ အစဥ္ကိန္းေအာင္းေနခဲ႔ျပီး အခါအခြင္႔ သင္႔ေသာအခါ ေပၚထြက္လာျပီး ေဖာက္ျပန္က်ဳးလြန္တတ္ေသာ ကိေလသာ ။ ( ၀ိပႆနာ ဘာ၀နာအားထုတ္ ျခင္းျဖင္႔ အျမစ္ျဖဳတ္ ပယ္သတ္ရန္)
ဘုရားရွင္တို႔ ေအာင္ျမင္ေသာ မာရ္ (၅)ပါးတို႔တြင္ ကိေလသမာရ္ သည္ အဓိက ရန္သူႀကီးျဖစ္ပါသည္။ အရဟတၱမဂ္၏ တန္ခိုးျဖင္႔သာ အျမစ္ပ်က္ ေအာင္ႏိုင္ပါမည္။
(၃) အဘိသခၤါရ မာရ္ = ျပဳျပင္စီရင္မႈ
ျပဳလုပ္က်င္႔ၾကံ အားထုတ္ထားေသာ ကုသိုလ္ကံ ၊ အ ကုသိုလ္ကံ ေတြကို ဆိုလိုျခင္းျဖစ္သည္။ ကုသိုလ္ကံေၾကာင္႔ ေကာင္းရာ သုဂတိ ေရာက္မည္။ အကုသိုလ္ကံေၾကာင္႔ မေကာင္းရာ ဒုဂၢတိဘ၀ေရာက္မည္္။ မည္သည့္ဘ၀သို႔ ေရာက္ေစကာမူ ေသရ ဦးမည္ျဖစ္ေသာေၾကာင္႔ ကုသိုလ္ကံ ၊ အကုသိုလ္ကံ တို႔မွာလည္း တဖန္ေသမည့္ဘ၀ကိုရေအာင္ ျပဳလုပ္ရာ ေရာက္ေနေသာ သတ္တတ္ေသာ ၊ ေသေစတတ္ေသာ မာရ္ပင္ ျဖစ္သည္။
သခၤါရ တရားကို (၃) မ်ိဳး ခြဲႏိုင္သည္။
(၁) ပုညာဘိ သခၤါရ = မဟာကုသိုလ္ ၊ ရူပကုသိုလ္ ေစတနာစု ၊ လူ႔ဘံု ၊ နတ္ဘံု ၊ ရူပ ျဗဟၼာ ဘံုေရာက္ရန္ ျပဳျပင္ေသာ သခၤါရ။
(၂) အပုညာဘိ သခၤါရ = အကုသိုလ္စိတ္ (၁၂)ခု ႏွင္႔ယွဥ္ေသာ ေစတနာစု ၊ အပါယ္ (၄)ဘံု အတြက္ ျပဳျပင္ေသာ သခၤါရ။
(၃) အာနဥၨာဘိ သခၤါရ = အရူပ ကုသိုလ္ (၄)ခု ႏွင္႔ ယွဥ္ေသာ ေစတနာစု၊ အရူပ ျဗဟၼာ ဘံုေရာက္ရန္ ျပဳျပင္ေသာ သခၤါရ။
ကုသိုလ္ကံ ၊ အကုသိုလ္ကံ ဆိုသည္မွာ လူသား (၀ါ) သတၱ၀ါ၏ ကာယ၊ ၀ါစာ၊ ဥာဏ လုပ္အားတို႔ပင္ျဖစ္ေပသည္။ အဘိဓမၼာ သေဘာအရဆိုပါကလည္း ကံသည္ေစတနာ ပဲျဖစ္သည္။
ပ႒ာန္းမွာ ကမၼပစၥေယာ တိ - ကုသလာ ၊ကုသလံ - ကုသိုလ္အကုသိုလ္ျဖစ္ေသာ ၊ ကမၼံ - ကံသည္ ၊၀ိပါကာနံ - အက်ိဳးျဖစ္ကုန္ေသာ ၊ ခႏၶာစ - နာမ္ခႏၶာ တို.အား၄င္း ၊ ကဋတၳာစ ရူပါနံ - ကမၼဇ ရုပ္တို.အား၄င္း ၊ ကမၼပစၥေယန- ကမၼပစၥည္း(ကမၼအေၾကာင္း) ျဖင္. ၊ ပစၥေယာ -ေက်းဇူးျပဳသည္၊ ေဟာတိ - ျဖစ္၏ ။ …..
ေစတနာ - ေစတနာသည္ ၊ သမၸယုတၱကာနံ - ယွဥ္ဖက္ျဖစ္ကုန္ေသာ ၊ ဓမၼာနံစ - တရားတို.အား၄င္း ၊ တံသမု႒ာနာနံ - ထုိေစတနာေၾကာင့္ျဖစ္ကုန္ေသာ ရူပါနံစ - စိတၱဇရုပ္တို႔အား၄င္း ကမၼပစၥေယန- ကမၼပစၥည္း(ကမၼအေၾကာင္း) ျဖင္. ၊ ပစၥေယာ -ေက်းဇူးျပဳသည္၊ ေဟာတိ - ျဖစ္၏ …ဟုဆိုသည္။
ထို႔ဗၾကာင့္ ေကာင္းျခင္းကိုျပဳေသာေၾကာင့္ ေကာင္းတာျဖစ္ကာ၊ မေကာင္းျခင္းကိုျပဳေသာေၾကာင့္ မေကာင္းတာျဖစ္တတ္သကဲ့သို႔ ၊ ေကာင္းျခင္းကိုျပဳေသာေၾကာင့္ ေကာင္းတာမျဖစ္ ၊ မေကာင္းျခင္းကိုျပဳေသာေၾကာင့္ ေကာင္းတာျဖစ္ တတ္သည့္ ျဖစ္စဥ္မ်ားလည္းရွိေပသည္။
ေအာက္ပါ ကံ ( ၄ ) ခ်က္ ေပၚမူတည္ပါသည္။
ကံ ၊ ကံ ၏အက်ိဳး ျဖစ္ထြန္းမႈ ကို အတိုခ်ဳပ္ရရင္-
၁- ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္း အက်ိဳး ေပးေသာ ( ဒိဌဓမၼ ေ၀ဒနိယ ကံ )
၂- ေနာင္ဘ၀မွ အက်ိဳး ေပးေသာ ( ဥပ ပဇၨေ၀ဒနိယ ကံ )
၃- ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္း ယခုဘ၀ေရာ ၊ ေနာင္ဘ၀မွာပါ အက်ိဳးမ ေပးေသးဘဲ ၊ တတိယ ဘ၀မွသည္ ကံပိုင္ရွင္ ထိုလူသား နိဗၺာန္ မရေသးမီ ၾကားကာလ တခ်ိန္ခ်ိန္ တြင္ အက်ိဳး ေပးမည္။ ( အပရာပရိယ ေ၀ဒနိယ ကံ )
၄- ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္း လည္း အက်ိဳးေပးခြင္.မရ ဘဲ ၾကာလာရာမွ အျခားအင္အားၾကီး ကံ တခုခုရဲ. ဖ်က္ဆီးျခင္း ခံလိုက္ရေသာ ( အေဟာသိကံ ) …တို႔ျဖစ္သည္။
အဘိဓမၼာနည္းအရ ၀ီထိ တစ္ခုတြင္ ပါ၀င္ေသာေဇာ (၇) ၾကိမ္ အနက္ ပထမေဇာစိတ္ျဖင့္ ယွဥ္ေသာ ေစတနာကံ သည္ ဒိဌဓမၼအက်ိဳး ေပးမည္။ သတၱမ (၇) ေဇာစိတ္နဲ. ယွဥ္ေသာ ေစတနာကံ သည္ ဥပ ပဇၨ ေ၀ဒနိယ (ဒုတိယဘ၀) အက်ိဳး ေပးမည္။ အလယ္ေဇာ (၅) ခုသည္ အပရာပရိယ ေ၀ဒနိယအက်ိဳး ေပးမည္ ။ ထိုကံတို. မရင္.က်က္ႏိုင္လွ်င္ အေဟာသိကံ ျဖစ္သြားမည္။
(က)မေကာင္းေသာကံမ်ား ရွိေသာ္လည္း ေကာင္းေသာကံ အားၾကီးေစရန္ ကိုယ္တိုင္ ျပန္လည္စီရင္ႏိုင္သည္။( ဥပမာ-အရွင္ အဂၤုလိမာလ …. လူသတ္မႈ အကုသိုလ္ကံမ်ားမွာ ရဟႏၱာဘ၀ကို အက်ိဳးေပးခြင့္မရဘဲ အေဟာသိကံ ျဖစ္သြားသည္။ )
(ခ) ေကာင္းေသာကံမ်ားရွိ ေသာ္လည္း မေကာင္းေသာကံ အားၾကီးလြန္းေသာအခါ အက်ိဳးေပးခြင့္မရ ႏိုင္ရန္ တားဆီးျခင္းငွာ မတတ္ႏိုင္ေတာ့ေပ။ ( ဥပမာ - ပထမသံဃာယနာ ၏ ဒါယိကာ ဘုရင္ အဇာတသတ္….. အဖကို သတ္သည့္ အကုသိုလ္ေၾကာင္႔ ဘုရားအား ၾကည္ညိဳသည့္ ပုထုဇဥ္ေတြထဲတြင္ အသာဆံုးျဖစ္ေသာ္လည္း ေလာကကုမၻီ ငရဲတြင္ လူႏွစ္ ( ၆၀၀၀၀ ) ခံရရွာဦးမည္ ။သို႔ေသာ္ ငရဲကလြတ္ေသာအခါ ၀ိစိတာ၀ီ မည္ေသာ ပေစၥကဗုဒၶ ျဖစ္မည္။)
အေရးႀကီးသည္မွာ အကုသိုလ္ လုပ္မိလွ်င္ မတိုးပြားေအာင္ တိုတိုျဖတ္ ၊ သို႔မွသာ အက်ိဳးေပးခြင့္မရ ဘဲ အေဟာသိကံ ျဖစ္သြားၾကမည္္။ ကုသိုလ္ လုပ္လွ်င္ တိုးပြားေအာင္ အားဆင္႔ေပး ၊ သို႔မွသာ ေကာင္းက်ိဳးေပးခြင္.ရမည္။ ဒါေပမယ္႔ ျပဳလုပ္တဲ႔ ဒါန ၊သီလ ၊ ကံေတြ အေပၚမွာ လိုခ်င္တပ္မက္သည့္ တဏွာ မကပ္ျငိရပါ။(မိုးကုတ္ဆရာေတာ္ ဘုရားၾကီး အႀကိမ္ႀကိမ္ေဟာေလ့ရွိပါသည္။။ နတ္သမီး ၅၀၀ ႏွင့္ သုျဗဟမ နတ္သားဇာတ္၊မည္သည့္ ဘ၀ေရာက္ေရာက္ ေသရဦးမည္ ဆိုသည္ကို ထင္ရွားေသာ ဇာတ္ေတာ္မ်ားကို နာယူၾကည့္ျခင္းျဖင့္ သိႏိုင္ပါသည္။)
ေနာက္ ဒါန ၊သီလ ၊ဘာ၀နာ ျပဳေနခ်ိန္မွာ ဘယ္လို စိတ္ထားရမယ္ဆိုတာ ဓမၼေစတီ ဦးေကာသလ၏ ဒသနသမၺဒါ နည္းျဖင့္ ရွင္းလင္းျပသသည့္ ဒါန ၊ အျမတ္ဆံုးဒါန ၊ သဒၵါမွသည္ နိဗၺာန္ဆီသို႔ စေသာတရားမ်ားကို မွတ္သားၾကပါ ။
သုိ႔မွာသာ အဘိသခၤါရ မာရ္အား အသိျဖင့္ တားႏိုင္မည္။ အရဟတၱမဂ္၏ တန္ခိုးျဖင္႔သာ အဘိသခၤါရ မာရ္ ကို အျမစ္ပ်က္ ေအာင္ႏိုင္မည္။
(၄)ခႏၶမာရ္ = ခႏၶငါးပါး
ခႏၶမာရ္ ဆိုရာ၌ ခႏၶာကိုယ္ရွိေနသမွ် ထိုခႏၶာကိုယ္သည္ ေသရမည္အမွန္ပင္၊ ခႏၶာကိုယ္မရွိေတာ့မွ ေသရျခင္းကင္းမည္၊ သို႔ျဖစ္၍ ခႏၶာကိုယ္သည္လည္း ေသရျခင္း အေၾကာင္းတစ္ရပ္ ျဖစ္ေပသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ခႏၶမာရ္ ၊ ခႏၶာတည္းဟူေသာ ေသမႈေသခင္း တစ္ရပ္ဟု ဆိုေပသည္။
(၅)မစၥဳမာန္ = ေသျခင္းတရား
မစၥဳဟူသည္မွာ ေသျခင္းဟု အဓိပၸါယ္ရသည္။ ေသျခင္းအတြက္ အေၾကာင္းျပခ်က္ မ်ိဳးစံုရွိသည္။ အျခားေသာ ဘာသာ၀င္ ေတြကလည္း ဘာေၾကာင့္ေသရသည္ကို အမ်ိဳးမ်ိဳး အေၾကာင္းျပၾကပါသည္။ အျခားေသာ ဘာသာမ်ား၏ ေသျခင္းအေပၚ သံုးသပ္ခ်က္ေတြကို မတင္ျပလိုပါ။ ဗုဒၶဘာသာ အလိုတြင္မူ ေမြးလို႔ ေသရသည္။ မေသလိုလွ်င္ ေနာက္တဖန္ ေမြးဖြားျခင္းမခံရေစရန္ ယခုဘ၀အား ေနာက္ဆံုး ေမြးဖြားခံရျခင္း ျဖစ္ေအာင္ ၾကိဳးစားၾကရမည္ ဟုဆိုသည္။
ေမြးဖြားလာလွ်င္ အေၾကာင္း (၄) ခ်က္ေၾကာင့္ ျပန္ေသၾကရသည္။ ၄င္းတို႔မွာ- (၁) အာယုကၡယ = အသက္တမ္းကုန္၍ ေသျခင္း ။ (ဖေယာင္းတုိင္ ဖေယာင္းသားကုန္္၍ မီးျငိမ္းရျခင္း )
(၂) ကမၼကၡယ = ကံကုန္၍ေသျခင္ း ၊( ဖေယာင္းတုိင္ မီးစာၾကိဳးကုန္၍ မီးျငိမ္းရျခင္း )
(၃) ဥဘယကၡယ = အသက္တမ္းနဲ႔ ကံကုန္၍ေသျခင္း ၊( ဖေယာင္းတုိင္ မီးစာၾကိဳးေရာ ၊ ဖေယာင္းသားပါကုန္၍ မီးျငိမ္းရျခင္း )
(၄)ဥပေစၧဒက = အသက္တမ္းနဲ႔ ကံရွိေသးေသာ္လည္း အျခား ဥပေစၧဒက ကံ က ျဖတ္သတ္၍ေသျခင္း ( ေလျပင္းတုိက္ေသာေၾကာင္႔ မီးျငိမ္းရျခင္း ) …တို႔ျဖစ္ပါတယ္။
မည္သို႔ဆိုေစ ေသျခင္းကို သတၱ၀ါတို႔ ေၾကာက္ၾကသည္။ေၾကာက္ရျခင္းမွာလည္း ေသျခင္း၏ ႏွိပ္စက္တတ္ေသာ အခ်က္ (၄)ခ်က္ ေၾကာင္႔ ျဖစ္ပါသည္။
(၁) မိမိ၏ခ်စ္သူ၊ ခင္သူ မိသားစု မ်ားနဲ႔ အျပီးတုိင္ခြဲခြာရမည္ကို ေၾကာက္ျခင္း ၊ တဖန္ ကိုယ္တုိင္က ေသမွာကို မေၾကာက္သလိုျဖစ္ေနေသာ္လည္း မိမိနဲ႔ ခြဲခြာရမည္ကို ပူေဆြးငိုေၾကြးေနၾကေသာ မိသားစု၀င္မ်ားကို ၾကည္႔ၿပီး သနားကာ မိမိေသမွာကို ေၾကာက္လာျခင္း ။
(၂) မိမိ၏ အျမတ္တႏိႈး သံုးစြဲခဲ႔ေသာသိမ္းဆည္းစုေဆာင္းခဲ႔ရေသာ ဥစၥာ ပစၥည္းမ်ားကို ခင္တြယ္၍ အျပီးတုိင္စြန္႔လြတ္ရမည္ကို ေတြးျပီး ေၾကာက္ျခင္း ၊
(၃) ေသခါနီးျဖစ္ေပၚတတ္ေသာ ေ၀ဒနာမ်ားကို ေတြး၍ေၾကာက္ျခင္း၊
(၄) ေသၿပီးလွ်င္ လားရာဂတိ မေသခ်ာေသာေၾကာင္႔ ပူပန္ေၾကာက္ရြံ႕ျခင္း …. တို႔ျဖစ္ပါသည္။
ေသခါနီးသတၱ၀ါတြင္ ဆိုး၀ါးလြန္းေသာ ေ၀ဒနာမ်ား ခံစားရေလ႔ရွိသည္ ဆို၏။ လူတစ္ေယာက္၏ ေနာက္ဆံုးအခ်ိန္တြင္ ေသဆံုးသြားေအာင္ ႏွိပ္စက္ေသာ ေ၀ဒနာ တို႔သည္ ေလ (၃) မ်ိဳး ေၾကာင္႔ ျဖစ္လာရသည္ဆို၏။ ( မွတ္ခ်က္ ။ ။ ပံုမွန္ အခ်ိန္တြင္ ေလ (၆) မ်ိဳးရွိသည္။ အက်ယ္ အားျဖင္႔ ေလမ်ိဳး (၈၀) ဆိုတာလည္းရွိေသးတယ္) ထို ေသေစေသာ ေလ (၃) မ်ိဳး မွာ- (၁) သတၳက ၀ါဓ - ဓားငယ္ ႏွင႔္တူေသာေလ ( ကိုယ္တြင္း၌ ဓားငယ္ျဖင္႔ မႊန္းေနသကဲ႔သို႔ နာက်င္ေစေသာ ေလ )
(၂)ခုကၱက ၀ါဓ - သင္တုန္းဓားႏွင္႔ တူေသာေလ ( အူ ၊အသဲမ်ားကို ပိုင္းျဖတ္ေန သကဲ႔သို႔ နာက်င္ေစေသာ ေလ )
(၃) ဥပလႅက ၀ါဓ - ႏွလံုးသားကို ပင္ အျပင္ထုတ္ပစ္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ျပင္းထန္စြာတြန္းကန္ေသာ ေလ ( ၀မ္းတြင္းမွ အူကလီစာမ်ား ၊ ငယ္ခ်ီးမ်ားပါ အျပင္ ထြက္က်လာေအာင္ နာက်င္ေစေသာ ေလ )
ဤေလမ်ားကို ၾက႔ံၾက႔ံခံႏိုင္ရန္ ေ၀ဒနာႏုပႆနာ ကို ေလ႔က်င္ၾကရသည္။
ေသျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္လွ်င္ အေၾကာင္းအရာ အမ်ားႀကီး ျဖစ္သည္္။ ေသခ်ိန္တြင္ ျဖစ္ေပၚသည့္ကံႏွင့္ ေဇာစိတ္မ်ား ကို ၀ိပႆနာ ဆိုင္ရာ ေခါင္းစဥ္ျဖင့္ ေဖၚျပခဲ့ၾကၿပီးျဖစ္သည္။ တျခားဘာသာ၀င္မ်ားအေနျဖင့္ ေသျခင္းကို ေအာင္ႏိုင္ရန္ ေသၾကည္႔ရမယ္ ျပီးလို႔ ျပန္ရွင္လာမယ္ ဆိုရင္ ေသျခင္းကိုေအာင္ႏိုင္ ျပီ လို႔ ဆိုၾကပါတယ္ ။ ဗုဒၶဘာသာ အလိုအရကေတာ႔ ရုပ္နာမ္တု႔ိ၏ ခ်ဳပ္ျငိမ္းရာ ၊ နိေရာဓျဖစ္ေနတဲ႔ အသစ္တဖန္ ေမြးဖြားျခင္း၊ေသဆံုးျခင္း ကင္းရာ နိဗၺာန္ ကို အရဟတၱဖိုလ္ ျဖင္႔ ဆိုက္ေရာက္ရျခင္းဟာ ေသျခင္းမာရ္ကိုေအာင္ႏိုင္ ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။
.JPG)
